Opryszczka wargowa, znana jako „zimno”, to powszechna choroba zakaźna, którą najczęściej wywołuje wirus opryszczki pospolitej typu 1 (Herpes Simplex Virus HSV-1). Szacuje się, że około 90% populacji w Polsce miało kontakt z tym patogenem. Po pierwszej przebytej infekcji wirus pozostaje w stanie utajonym w komórkach nerwowych i może ulec reaktywacji w sprzyjających warunkach. Choć zakażenie może przebiegać bezobjawowo, u wielu osób dochodzi do nawrotów, objawiających się bolesnymi zmianami w okolicy ust. Kluczowe znaczenie w procesie powrotu do zdrowia ma wczesne rozpoznanie fazy choroby oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia.1
Opryszczka rozwija się etapowo, a jednym z pierwszych sygnałów infekcji jest tzw. faza prodromalna, inaczej zwiastunowa, która występuje przed pojawieniem się zmian skórnych u około 60% osób i trwa zazwyczaj do 24 godzin. W tym czasie wirus intensywnie namnaża się w zakończeniach nerwów czuciowych skóry lub błon śluzowych, co wywołuje nieprzyjemne dolegliwości, takie jak swędzenie, mrowienie, pieczenie czy ból w miejscu, gdzie wkrótce pojawią się zmiany skórne. U mniej więcej ¼ pacjentów infekcja zatrzymuje się na tym etapie i nie dochodzi do powstania widocznych pęcherzyków.
W pozostałych przypadkach pojawiają się grudki na rumieniowym, zapalnym podłożu, zazwyczaj zlokalizowane na granicy czerwieni wargowej. W ciągu kilku godzin przekształcają się one w pęcherzyki wypełnione płynem – ich średnia liczba wynosi od 3 do 5. Następnie pęcherzyki pękają, tworząc bolesne owrzodzenia i nadżerki. W kolejnych dniach w ich miejscu tworzy się miękki strupek, który z czasem twardnieje i samoistnie odpada. Opryszczka ma tendencję do nawrotów, zwykle w tym samym miejscu lub w jego pobliżu. Powrót do zdrowia następuje zazwyczaj w ciągu 10 do 14 dni. Warto jednak pamiętać, że infekcja może przebiegać bardzo łagodnie lub nawet bezobjawowo, przez co wiele osób nie jest świadomych, że są nosicielami wirusa.2,3
W leczeniu nawrotowej opryszczki wargowej najczęściej stosuje się acyklowir – lek przeciwwirusowy, który hamuje namnażanie wirusów HSV. Najlepsze efekty terapeutyczne osiąga się, gdy lek zostanie zastosowany jak najwcześniej, czyli już przy pierwszych objawach, takich jak swędzenie, pieczenie, zaczerwienienie lub tuż po pojawieniu się pierwszych zmian skórnych. Acyklowir dostępny jest bez recepty w formie tabletek (np. Hascovir control MAX) lub postaci do stosowania miejscowego – kremów (np. Hascovir pro) oraz niewidocznego na skórze żelu (Hascovir LIPOŻEL). Odpowiednio szybkie wdrożenie leczenia pozwala ograniczyć rozwój infekcji.3-5
W trakcie aktywnego epizodu opryszczki zaleca się doustne stosowanie acyklowiru w dawce 200 mg, pięć razy dziennie, co 4 godziny (z przerwą nocną) przez 5 dni – całkowita dawka dobowa leku wynosi 1000 mg. Preparaty miejscowe należy aplikować bezpośrednio na zmiany chorobowe na wargach i skórze twarzy również pięć razy dziennie, przez co najmniej 4-5 dni, a jeżeli nie nastąpi zagojenie zmian skórnych, terapię można przedłużyć do 10 dni.
W sytuacjach zwiększonego ryzyka nawrotu – takich jak silny stres emocjonalny czy nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV – warto rozważyć profilaktyczne stosowanie acyklowiru. Zalecana dawka wynosi wówczas 400 mg dwa razy dziennie (800 mg na dobę). Preparaty dostępne bez recepty można stosować maksymalnie przez miesiąc bez konsultacji z lekarzem. W razie potrzeby lekarz może podjąć decyzję o przedłużeniu terapii.4,5
Dlaczego należy działać szybko?
Wirus HSV-1 odpowiedzialny za opryszczkę charakteryzuje się bardzo krótkim cyklem namnażania – trwa on zaledwie od kilku do kilkunastu godzin. Dodatkowo posiada zdolność do szybkiego rozprzestrzeniania się w organizmie. Kiedy dochodzi do jego aktywacji, dynamicznie replikuje się w zakończeniach nerwowych w skórze lub błonach śluzowych. Dlatego tak ważne jest, aby leczenie przeciwwirusowe rozpocząć możliwie jak najwcześniej – zanim infekcja znacząco się rozwinie. Decydujące znaczenie ma czujność pacjenta i rozpoznanie przez niego pierwszych objawów choroby.Wczesna interwencja – już w fazie zwiastunowej lub maksymalnie w ciągu 24 godzin od pojawienia się zmian skórnych – pozwala zahamować namnażanie wirusa i ograniczyć postęp zakażenia.4